Februaristaking


           Achtergronden Februaristaking door Dhr. Lavell
a
a

De Nederlandse pers was gelijkgeschakeld, d.w.z. de Duitse bezetter bepaalde wat er in de kranten mocht staan en wat er in moest staan. Nieuws brengen over de Februaristaking was verboden. Daarom zal men in de officiele dagbladen van die tijd niets vinden over stakingen, gevechten, arrestaties en doden tijdens de Februaristaking, terwijl we dat tegenwoordig 'breaking news' zouden noemen.

In het land wist de bevolking dan ook pas laat wat er in Amsterdam en omgeving aan de hand was geweest. Vergeet ook niet dat de doorsnee Nederlander en zeker een arbeider toen geen telefoon had. Verder werden  de namen van de gearresteerde en doodgeschoten organisatoren  en agitatoren werden door de bezetter geheim gehouden.  Dit was hoogstwaarschijnlijk opsporingtactiek . De publicatie van een naam van een arrestant zou zijn of haar naaste medewerkers kunnen alarmeren en doen onderduiken.

 
Ook de illegale Waarheid uit die tijd maakte de namen niet bekend, immers bekendmaking zou als bewijs tegen de gearresteerden gebruikt kunnen worden: 'jullie zijn bij de verboden communistische partij bekend want van ons hebben ze jullie namen niet' .. Voor goed begrip van de historie moeten we een verschil maken tussen de stakers, dus de arbeiders die het werk neerlegden en zij die opriepen tot de staking, door redevoeringen of het schrijven, drukken, verspreiden en aanplakken van pamfletten.
 
In sommige geschiedschrijvingen is namelijk te lezen dat de stakers na enige weken weer allemaal vrij waren, maar wordt over de langdurige gevangenschap en zelfs dood van de agitators, leiders en voorbereiders geen woord gerept. Op hen werd reeds vanaf 26 februari hard jacht gemaakt. en tweeentwintig van hen kregen zelfs in september 1941 een op normale rechtsgang gelijkend proces op beschuldiging van hoogverraad. Het waren allen communisten.   
 
De communistische partij was bij de inval van de Duitse troepen door de Nederlandse regering verboden, omdat de Sowjet Unie toen een pact met Hitler Duitsland had. (Overigens was de communistische partij in Duitsland al sinds de machtsovername door Hitler verboden, zodat de Duitsers dat hier niet meer hoefden te doen). Sinds dat verbod had de Communistische partij zich illegaal georganiseerd d.m.v. buurtcellen waarin zo weinig mogelijk leden elkaar mochten kennen en met elkaar mochten samenwerken.  Een belangrijke taak van deze cellen was het drukken en verspreiden van de illegale krant De Waarheid zo ook de pamfletten en affiches die opriepen tot de staking. Sommige taken die daarvoor verricht moesten worden  lijken (voor wie de risico's niet kent ) futiel en gemakkelijk . Bijvoorbeeld: het kopen van inkt en papier bij de kantoorboekhandels. Dat moest verspreid door verschillende mensen gebeuren. Te grote hoeveelheden ineens kopen zou verdacht zijn en een 'foute' winkelbediende zou je dan  kunnen verraden.  Er werd op verschillende adressen en in kleine oplagen (bijv. 500). gedrukt. De teksten werden wel centraal geschreven en dan door een koerier naar de verschillende drukadressen of wisselende plaatsen gebracht.
 
Drukken gebeurde over het algemeen op een apparaat  dat men tegenwoordig niet meer kent: de stencilmachine. Sommige met electrische en andere met handaandrijving.Ze maakten een speciaal geluid en ook dat kon je verraden. Reden waarom er soms alleen voor het drukken een woning of ander onderkomen werd gehuurd. En waarom sommigen de stencilmachine niet meer thuis of in hun nabijheid wilden hebben omdat ze dat te gevaarlijk vonden worden.   
 
Let wel, we hebben het niet over aanslagen, sabotage e.d. maar 'slechts' over het drukken en verspreiden van 'het vrije woord'. We vinden het belangrijk om dat te benadrukken omdat er later nogal wat jonge historici zijn geweest die de Februaristaking als weinig heroisch bagatelliseerden. Maar toen Leendert Schijveschuurder op 5 maart op heterdaad werd betrapt bij het plakken van een pamflet dat opriep tot een landelijke staking werd hij de volgende dag gefusilleerd.  Was hij eerder of later thuis gearresteerd geweest dan had hij wellicht  in het hiervoor genoemde proces gezeten en was  hij er misschien met tuchthuisstraf vanaf gekomen ondanks het feit dat hij Joods was. Daar is het voorbeeld van Gerrit Blom, ook Joods, die bij de razia op Joodse mannen op 22 februari werd opgepakt maar voor zijn betrokkenheid bij de voorbereiding van de februaristaking uit concentratiekamp Buchenwald werd teruggehaald om in het hoogverraadproces tot tuchthuisstraf veroordeeld te worden, hetgeen hem het leven redde.
 
Anderzijds werden Herman Coenradi, Joop Eyl en Ward Helledoorn, die niet meer of minder 'schuldig' waren dan de anderen en  ook recht op een proces hadden op 13 maart tegelijk met 15 leden van de Geuzengroep gefusilleerd.
Voor veel gearresteerde commmunisten was de lijfelijke kennismaking met de Duitse verhoormethoden een harde schok. Zij werden gefolterd op een wijze waarover ze wel veel over hadden gelezen en gehoord maar niet echt voor mogelijk hadden gehouden. Sommigen werden hierdoor compleet overrompeld .
 
De clusters van op dezelfde data gearresteerden in het procesverslag wijzen op doorslaan. Het zelfverwijt wat daarop volgde is voor sommigen ondragelijk geweest. Verder waren de communisten misleid door hun eigen geloof in de 'internationale solidariteit van de arbeidersklasse'. Zij dachten echt dat de gewone Duitse soldaat aan de kant van de stakers stond en zou weigeren op ze te schieten.
 
Toch was het niet allemaal ellende. De Februaristaking was voor velen een angstig feest. Eindelijk gebeurde er wat tegen de bezetter. En op een schaal die niemand voor mogelijk had gehouden. Ook de communisten niet. Maar nadat op 26 februari de Duitsers met hun elitekorps, het Doodskopregiment orde op zaken hadden gesteld en zelfs het gebruik van handgranaten niet hadden geschuwd, was het feest over.
 
De poging van de communisten om toch nog een landelijke staking op 6 maart uit te roepen was onzinnig en mislukte volkomen. En kostte Leen Schijveschuurder het leven. De moed was op, althans bij de massa. Wie die massa verwijt dat ze later niets heeft gedaan toen de Jodendeportaties op gang kwamen heeft geen idee van de verlammende angst die iedereen in zijn greep had en die niet is te beschrijven.







© Sion Soeters 2002 - 2013









 Contact

 Credits

Gastenboek

 Disclaimer

 Home