Het verzet
ta
ta

             Mia Scholten van den Bergh - KP Nuland

a
In de loop van de bezettingsjaren verbleef Mia regelmatig bij de familie van Zwanenberg in Nuland. Met Nelleke van Zwanenberg maakte zij kennis via Piet van Druenen. Die nam Mia mee naar Nelleke’s huis toen de overhandiging van de bonkaarten bij Mia thuis te gevaarlijk werd. Daar maakte Mia na verloop van tijd actief deel uit van de verzetsgroep Nuland. Mia is er trots op om te kunnen zeggen dat niemand van haar groep ooit is gepakt. Ze waren in staat tot het bittere eind door te gaan.

Een organisatie van binnenlandse strijdkrachten kwam in actie, lang nadat kleine individuele verzetsgroepen al actief waren. Deze kleine groepen opereerden op zichzelf, hielden geen gegevens bij en hadden in de meeste gevallen hun identiteitsgegevens verwijderd uit het stadhuis. Dit maakte dat zij “niet bestonden”. Toen de “Landelijke Organisatie”, de L.O., in actie kwam hadden de kleine verzetsgroepen meestal hun voorliggende pad geplaveid. De verzetsgroep Nuland had zich bij geen enkele groep aangesloten. Zij waren erg sterk tegen de geregistreerde gegevens die de L.O. bijhielden over hun leden. Doordat registratie in verkeerde handen viel zijn leden van de L.O. opgepakt, waarna er meestal nooit meer iets van hen werd vernomen.

KP Nuland

De knokploeg (KP) Nuland bestond zoals dat ook bij andere groepen ook gebruikelijk was uit verschillende cellen. Sommige leden van deze cel waren betrokken bij elk één andere cel. Zo ontstond een honingraat aan verbindingen met feitelijk zelfstandig opererende groepen personen van wisselende omvang. Deze structuur was voor de veiligheid. Indien een verzetgroep (cel) zou worden opgepakt betekende dit niet dat ook de andere cellen direct gevaar liepen. Ook werd zo voorkomen dat een te grote groep personen van de verzetsactiviteiten weet had. “Goede” locale politiemannen waren regelmatig de verbindingslijn tussen twee of meer groepen. De groep van Mia opereerde onder het leiderschap van Piet van Druenen. Bij de verdwijningen van de dwangarbeiders was hij de sleutelfiguur in de “opvang” in Nuland. De opvang en het onderbrengen op een veilige plaats werd door Piet van Dreunen samen met de hulp van zijn KP-leden verzorgd. Er werden geen dossiers bijgehouden of administratie gevoerd over de leden. Er waren ook geen lijsten met namen en adressen van onderduikers. Dit voor de veiligheid van groep zelf en de mogelijke andere slachtoffers.

De KP Nuland op 3 oktober1944, direct na de bevrijding in Oss. Mia zit links aan de tafel, Clemens Roeffens staat rechts achter de stoel

Familie Zwanenberg

Enkele jaren geleden schrijft Mia een brief aan de kinderen van Nelleke Zwanenberg. Zij schrijft: “Nuland ligt mij nog vers in het geheugen en ik moet nog vaak aan denken hoe Nelleke mij door de moeilijkste tijden heen sleepte. Ik kwam in contact met haar via Piet van Druenen, die zondags naar Oss bij mij thuis kwam. Ik kon hem met de bonnen helpen voor de onderduikers. Na een inval bij mij thuis werd het te gevaarlijk om te blijven. Piet nam hij mij mee naar Nuland, waar Nelleke in de deur stond om mij te ontmoeten. Binnen gekomen, eerst een warme kop thee met twee beschuiten met rookvlees. Wat een traktatie in die tijd. Nelleke was in mijn ogen “de heldin” uit die tijd. Als er gevaar dreigde had Nelleke de oplossing en wist raad.” Het voorstaande zegt niet alleen veel over de relatie tussen Nelleke en Mia maar ook over henzelf in die tijd. We kunnen eruit afleiden dat alles niet zo vanzelfsprekend was voor Mia en over het sterke karakter van Nelleke, bij wie Mia de steun vond die zij nodig had.

Nelleke Zwanenberg


De familie Zwanenberg werd zeer zwaar getroffen in de oorlog. Hun woning werd al bij de inval van de Duitsers in Nederland op 11 mei 1940 gebombardeerd. Hierbij werd het grootste deel van de woonkamer weggeslagen. Tien personen kwamen hierbij in hun woning om het leven. De familie zelf bleef gespaard. Jan werd wel door een scherf geraakt waardoor hij blijvend hersenletsel opliep. Onder de overledenen waren 4 kleine kinderen waarvan de oudste acht jaar was. De omgekomen families waren evacués uit Grave die bij de familie Zwanenberg waren ondergebracht. Vanuit hun woonhuis en kruidenierswinkel zetten Nelleke en haar man Jan Zwanenberg zich in voor de verzetsgroep Nuland. Nelleke was de “moeder” van de ondergrondse in Oost-Noord Brabant. Ze assisteerde met zeer veel toewijding, gaf voedsel, onderdak en een plaats om uniformen en wapens op te slaan.

 

 De in 1940 gebombardeerde woning van de familie Zwanenberg

Indien geconfronteerd met “die Grünen”, die enkele keren in de winkel kwamen, had Nelleke altijd het juiste antwoord klaar om hen weg te krijgen. Als zij achteraf vertelde over deze confrontaties trilde zij nog steeds over haar hele lichaam. Bij de KP Nuland kwam eens net op tijd een telefoontje binnen over een “bezoek” van Klokgieters in gezelschap van een SS-soldaat aan de kruidenierswinkel. Klokgieters was een bekende NSB-er uit Oss. Hij werd als een gevaarlijke persoon gezien, die ook regelmatig het treinperron observeerde om gezochte personen te signaleren voor de Duitsers. Op zijn vraag naar de verblijfplaats van 8 mannen en een meisje, een groepje dat in Nuland geacht werd te zijn, gaf Nelleke na even nadenken als antwoord: “Ik heb gehoord dat het tachtig man waren. Ik heb niemand gezien.” Na dit antwoord vertrokken zij zo snel als ze konden, bang om met deze groep geconfronteerd te worden. Bij een huiszoeking door de Duitsers bracht Nelleke de uniformen en kleine wapens die snel gevonden zouden worden, met levensgevaar weg, door deze onder de matras van de kinderwagen verstoppen en met haar oudste zoon er bovenop weg te gaan. Zo ontkwam de familie aan een zekere dood.

 De familie Zwanenberg in 1960

Tegen het einde van de bezetting trokken Duitse soldaten door Nuland. Aangezien het oorlogsfront ter hoogte van Grave richting Nijmegen en Arnhem liep, probeerden de soldaten kennelijk voor het front langs te komen. Ze waren op weg naar de vleesfabriek van Hartog en Zwanenberg in Oss. Kennelijk onbekend met het feit dat zich in Oss al geallieerde soldaten bevonden. Toen Jan van Zwanenberg op een kruispunt fietste vroegen de Duitse soldaten hem de richting naar Oss. Mia was erbij. Terwijl hij met de soldaten sprak overhandigde hij Mia zijn fiets zodat zij naar een geheime telefoon kon gaan om de contactpersonen in Oss te waarschuwen. Dit was de telefoonverbinding van de waterleiding tussen Den Bosch en Oss. In Nuland bevond zich een pompstation voor de watervoorziening in Den Bosch waar ook een lid van de KP Nuland als beheerder werkte.

Van deze “eigen” telefoonverbinding van de waterleiding hadden de Duitsers gedurende de gehele bezettingsperiode geen weet. Tegen het einde van de gevechten voor de bevrijding van Den Bosch, toen Nuland frontgebied was, is via deze lijn essentiële informatie doorgegeven via het verzet over de troepenbewegingen van de Duitsers.

De telefoon waar Mia gebruik van maakte, die op de “waterleiding” verbinding was aangesloten, bevond zich in het bosgebied bij Nuland. Mia was vertrouwd met deze telefoonverbinding omdat zij daar een aantal keren de wacht moest houden. Het lukte zo Oss te bereiken en hen te waarschuwen voor het naderende konvooi van Duitse troepen. Het gevolg was een heftig gevecht in het gebied tussen de Gas- en Molenstraat te Oss. Wat over was van het aangevallen konvooi keerde die avond laat weer terug via Nuland, via dezelfde weg waar ze over vertrokken waren. “Geen vlees natuurlijk”, vertelt Mia, die het spektakel nooit zal vergeten. Zo kwam het einde van de oorlog erg nabij.

De familie Zwanenberg stond nog meer ellende te wachten. Iedereen uit Nuland moest evacueren omdat Nuland in de frontlinie tussen Oss en Den Bosch kwam te liggen. Vervolgens kwam Nuland op 22 oktober 1944 onder vuur te liggen bij de aanval op Den Bosch.

 

 De tot vlammenwerper omgebouwde Churchill tank


Met de vuurzee, die 100 meter ver vooruit kwam, vernielden zes Engelse omgebouwde Churchill tanks, zogenaamde Crocodile vlammenwerpers, vrijwel alle huizen waarin zich mogelijk Duitsers konden ophouden. Dit was een effectieve methode voor een snelle opmars met weinig slachtoffers aan eigen zijde. Daaronder was ook het woonhuis met winkel van de familie Zwanenberg. Alleen de muren stonden nog overeind.

Deelname aan KP Nuland

 Verklaring van Clemens Roeffen over de betrokkenheid van Mia bij KP Nuland

Sabotage

De KP Nuland saboteerde het treinverkeer. Vanuit het treinknooppunt en het station in Den Bosch was er via Nijmegen een verbinding naar Duitsland. Nuland lag aan deze spoorlijn, dus het lag het voor de hand dat de rails regelmatig werden gesaboteerd. Voor dergelijke acties kwam men meestal samen bij de familie Zwanenberg waar men onopvallend de kruidenierswinkel binnen kon gaan. Daar verkleedde de groep zich soms in Duitse uniformen, voorzag men zich van wapens en verdere benodigdheden. In de omtrek waren ook schuilplaatsen bij boeren zodat men op de terugweg niet door het dorp hoefde met het risico gezien zou worden.

Boeren lieten volgens afspraak bepaalde schuurdeuren open zodat men s’ nachts binnen kon. Ook waren er schuilkelders in het veld aangelegd waar men korte tijd kon verblijven. Overdag werden er door de Duitsers patrouilles langs het spoor gestuurd voor controle van het spoor. s’ Nachts werd dit te gevaarlijk bevonden en was het dus gemakkelijker sabotage aan de rails te plegen. Mia was bij enkele van deze acties betrokken. Zij voorzag bij het verwijderen van de bouten in de rails de mannen van licht met een mijnwerkerslamp. Daarnaast was het haar taak te luisteren naar verdachte geluiden. Na het loskoppelen van de rails werden deze losgewrikt om de trein te laten ontsporen. “Op zich een eenvoudig karwei”, zo vertelt Mia.

Achteraf wachtend in een schuur was het spannend om te horen of er inderdaad een trein ontspoorde. Als dat gebeurde was het een groot vuurwerk van vonken en geluid wat tot in de verre omtrek te volgen was. “Dat was het mooiste moment”, zo herinnert Mia zich. Uit een opgemaakt rapport blijkt dat op een nacht soms zes keer het spoor werd gesaboteerd. Zo werd een belangrijk treintransport met vlees tegen gehouden wat door dit oponthoud in handen van de geallieerden kwam.

Munitie

In een schuur in Vinkel, een dorp dicht bij Nuland, had een boer een kist munitie verborgen. Enkele mannen van de KP Nuland hadden geprobeerd de boer en zijn vrouw te overtuigen dat dit gevaarlijk was. Maar zij wilde de kist niet afgeven. Na overleg bij Nelleke’s thuis, Nelleke suggereerde om Mia nog een poging te laten doen. De volgende ochtend vroeg voor dat er verkeer op de weg was fietste Mia naar de betreffende boerderij. Mia vertelde hen dat als ze de munitie behielden, ingeval de Duitsers de munitie zouden vinden, de boerderij zouden verliezen. Er waren al een aantal boerderijen om dergelijke redenen in brand gestoken. “Je kunt kiezen of delen, houd de kogels en verlies de boerderij!!!” Dat gehoord hebbende wilde de vrouw van de boer van de munitie af. Mia zette de kist munitie achter op haar fiets, overdekte die met haar regenjas en fietste terug naar Nuland. Mia vertelde niemand hierover, maar Nelleke vertelde Mia later dat zij het wel geweten had.







©
Copyright Sion 2002 - 2013
 






 Contact

Credits

Gastenboek

Disclaimer

Home