Collaboratie in Nederland tijdens WO2
a
a
   Dick Hendrikse: "Kunnen monsters weer mensen worden?"
a
a

1961, het jaar van het Eichmannproces was ook het jaar waarin honderden in Duitsland gearresteerde oorlogsmisdadigers alsnog berecht werden. In Nederland was het jaar 1961 het jaar waarin 23 oorlogsmisdadigers vrij werden gelaten. Zij waren allen ter dood veroordeeld, kregen gratie en na vijftien jaar bleek ook "levenslang" voorbij.

Adolf Eichmann verwijst tijdens zijn proces naar documenten


Kunnen monsters weer mensen worden?

Het was op een dag in de Tweede Wereldoorlog. Een keurig geklede heer belde aan bij een Nederlandse woning. Zo maar een onopvallend huis in een doodgewone straat. Wist hij van de angst, die het geluid van de deurbel daar binnen deed ontstaan? Wist hij hoe een moeder met kloppend hart door de vitrage loerde? Kon hij vermoeden hoe opgelucht ze was toen het maar een burger bleek te zijn? Een meneer, niets meer. Zij deed open. Goddank, geen Grüne Polizei of S.D. Wat wenste meneer?

Meneer zette zijn vriendelijkste, betrouwbaarste gezicht en zei, dat hij een hoofdambtenaar was van een onschuldige instelling. Hij was op haar flinke twintigjarige zoon attent gemaakt. Zo'n medewerker kon hij best gebruiken. Zou hij niets voelen voor een mooie baan? Enne....met de zekerheid dat hij niet zou worden opgepakt voor slavenwerk in Duitsland. Was de zoon toevallig thuis?

Hoog geheven handen, Duitse én Nederlandse...


De moeder dacht razendsnel na. Dit was een geschenk uit de hemel. Die man hoefde niet te weten, dat haar zoon op dat ogenblik in zijn schuilplaats zat en dat hij werd gezocht voor sabotage. Nu kon haar kind een veilige baan krijgen. Met werk, dat hem uit de illegaliteit zou weghouden. "Ja, Jan is thuis", glimlachte ze, "ik zal hem even roepen."

De bezoeker glimlachte ook en onmerkbaar gleed zijn hand in zijn jaszak. Zijn vingers voelde het koude staal van het pistool. Toen Jan en zijn moeder binnenkwamen, wees de loop van het pistool onverbitterlijk in hun richting. Het vriendelijke gezicht van de bezoeker was veranderd in een strak masker. "Je bent erbij, Jan, ga maar mee naar de S.D.".

Een paar uur later had de man opnieuw een gesprek met de moeder, maar nu op het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst. In een Nederlandse stad. Ze smeekte hem iets voor haar zoon te doen. Ze viel op haar knieën, maar zijn spraakzaamheid was verdwenen. "Nee, hij krijgt de kogel, misschien zit hij morgen al wel bij Onze Lieve Heer aan tafel." De volgende dag werd Jan, twintig jaar oud, zonder vorm van proces doodgeschoten.

De verdachten zitten tussen agenten. De rollen zijn omgekeerd. Er was altijd veel belangstelling voor de berechting van oorlogsmisdadigers.


En de bezoeker? Nee, dat was niet Eichmann, of een van zijn Duitse beulsknechten. De bezoeker was een Nederlander, die na de oorlog werd gearresteerd. Hij kwam voor het Bijzonder Gerechtshof, werd ter dood veroordeeld, kreeg gratie en werd vijftien jaar later vrijgelaten. Een straf vergelijkbaar met iemand die zijn vrouw vermoord. Maar hij had niet alleen Jan als slachtoffer.

De procureur-fiscaal merkte tijdens het proces op: "Hij heeft honderden Nederlanders de dood ingejaagd, hij is een slecht mens en mist ieder berouw. Met duivels raffinement speelde hij de judasrol. Tientallen Joden heeft hij eigenhandig opgehaald en naar de gaskamers gezonden. Zelf heeft hij eens gezegd: geen van mijn Joden komt terug".

Een kleine veertig oorlogsmisdadigers zijn na de oorlog terechtgesteld. Zij kregen werkelijk de doodstraf. Alle andere ter dood veroordeelden kregen gratie, levenslang, werden op j aren gesteld en nu in 1961 zitten er nog zesentwintig Nederlandse oorlogsmisdadigers gevangen. Of misschien wel niet eens meer, want dit jaar worden er drieëntwintig vrijgelaten.

Max Blokzijl was een van de eerste die door het Bijzonder Gerechtshof ter dood werd veroordeeld. Hij werd geëxecuteerd.


Op het moment dat de wereld huivert om het onbegrijpelijke, dat in Jeruzalem uit de mond van getuigen wordt opgetekend. In het jaar dat Duitsland zijn geweten probeert te ontlasten door een genadeloze jacht op oorlogsmisdadigers die nooit werden berecht.

Eichmann had ook zijn helpers in ons land. Mensen die Nederlander waren toen de oorlog begon, die monsters werden! Kunnen die monsters nu weer gewone mensen worden? Onze volksvertegenwoordiging praat verschrikkelijk lang over de juiste lengte waarop een paardenstaart gecoupeerd mag worden, maar weten zij welk onheil zij over ons afroepen? Wat doet u wanneer u merkt dat uw achterbuurman de moordenaar van Jan is? Zij die ter dood veroordeeld werden na de bevrijding, behoorden tot de allerergsten, ook al kregen zij gratie.

NSB kopstukken in de gevangenis van Schevingen. Derde van links is Max Blokzijl en naast hem Anton Mussert.


Het zal u zonder meer duidelijk zijn, dat de bezoeker van Jan een massamoordenaar is. Honderden Nederlanders heeft hij de dood ingejaagd. Dan is er nog die landwachter, die geüniformeerde moordenaar, die de schrik van zijn geboortestreek was. Die weerloze mensen, die ip voedsel uitgingen, aanhield, fouilleerde en arresteerde. En...doodschoot. Vier dagen voor de bevrijding hield hij met een helper vier van die uitgehongerde etenhalers aan. "Handen omhoog." Toen een van hen, wellicht door zwakte of vermoeidheid even de armen liet zakken, schoot hij hem door het hoofd. Een moeder wachtte die avond vergeefs met haar twee kleine kinderen op het zakje tarwe, dat vader zou gaan halen.

"Was de man meteen dood", vroeg de president van het Bijzonder Gerechtshof hem? "Ik geloof het wel," zij hij onverschillig, "daar lette ik nooit op." De openbaar aanklager noemde hem een enthousiaste moordenaar, die vele landgenoten eigenhandig van het leven beroofde. Misschien wordt die man wel de man die bij u de ziekenfondspremie komt innen..

Dan is daar ook nog het Nederlandse lid van de Grüne Polizei, dat bij behandeling door het Bijzonder Gerechtshof 'een beestachtig sadist' werd genoemd. Hij begon zijn loopbaan als bewaker van een Nederlands concentratiekamp, waar hij de schrik van de Joden was. Hij werd de jager op groot wild, op onderduikers en kreeg ze altijd te pakken. Zoals die keer bij het alleenstaande huis in de polder.

"Er zitten er hier twee," snauwde hij. De vrouw, die alleen thuis was zei: "zoek ze dan, als je het zo zeker weet, ik heb ze nooit gezien." Hij grijnsde en haalde een blik benzine uit de overvalwagen. "We zullen zien,"zei hij. "Als we je huis in brand steken, zullen ze wel tevoorschijn komen en ik hoop dat ze je kind dan meenemen, want dat kind blijft hier, we laten het rustig verbranden." 

De moeder verried in haar wanhoop de schuilplaats van de onderduikers en misschien heeft zij tot op de dag van vandaag wroeging daarom, want een van deze jongens werd voor haar ogen invalide geslagen en geschopt. Maar het lid van Grüpo zal dit jaar opgaan in de massa.

Van der Waals kreeg in tegenstelling tot zijn slachtoffers wel een eerlijk proces. De later terechtgestelde Van der Waals overlegt met zijn advocaat.


"Nee, nee, u zit niet de rechtszaal in Jeruzalem waar Eichmann terecht staat en u hoort geen getuigen uit een Pools getto. Ik vertel u alleen wat in de openbare zittingen van een Nederlands Bijzonder Gerechtshof verteld werd. Ik ben zelf meermalen bij zulke zittingen geweest. Ik heb het publiek met tranen in de ogen zien applaudiseren wanneer de doodstraf werd geëist. Hier werd de hemel zij dank recht gedaan!

Toen dit lid van de Grüne een oude vriend tegenkwam, las hij de afschuw om het verraders uniform op diens gezicht. Uitdagend stak hij zijn hand uit. De ander had de moed de hand te weigeren, waarop de Grüne zijn oude vriend naar het S.D. hoofdkwartier afmarcheerde. "Ik was maar een ondergeschikt mannetje, edelachtbare. Voor mij gold: bevel is bevel."

Woorden waarmee ook Eichmann zich trachtte te verdedigen. Letterlijk dezelfde woorden die ik optekende uit de mond van een Nederlandse S.D.'er, die volgens de procureur-generaal de dood van vele honderden Joodse landgenoten op zijn geweten had. Een mannetje dat niet eens kon zeggen dat hij niet wist wat het lot van zijn slachtoffers zou zijn. Want daar in de getuigenbank stond, lijkbleek een Joods meisje, dat hij eens te pakken kreeg en die hij had bedreifd naar de gaskamers te zullen sturen als zij onderduikadressen niet zou vertellen. Hij wist de ze vergast werden, de mannen, vrouwen en kinderen die hij uit hun schuilhoeken haalden. Bij arrestatie was hij de eerste om hen te trappen, spuwen of op de grofste en goorste manieren te beledigen. En hij, die naar eigen zeggen landverrader was geworden om hij geloofde in de strijd tegen het communisme, roofde als een ordinaire plunderaar de Joodse huizen leeg. Toen zijn vrouw na de oorlog werd opgepakt, had zij een tas vol juwelen bij zich.

Onder grote belangstelling worden landverraders afgevoerd


Maar heeft deze man werkelijk zijn straf uitgezeten? Geboet voor zijn zonden? Ben ik nu zo'n slecht christen, zo'n wraakzuchtig iemand, wanneer ik zeg dat ik nooit ofte nimmer op welke manier dan ook met zo'n monster in aanraking wil komen? Ben ik zo op het verkeerde pad, waneer ik zeg, dat ik zo iemand tot aan zijn dood toe zal wantrouwen?

Hij hield tussen de bloederige bedrijven een dagboek bij. Daarin schreef het miezerige, ondergeschikte mannetje van de S.D. van dag tot dag nauwkeurig alles op, wat mensen uit de omgeving schade zou kunnen berokkenen. Een vijandige blik, een onvoorzichtig woord, een gebaar, alles noteerde hij, met naam, adres, tijd en plaats. Zo bereidde hij zonder enig bevel de arrestatie van nieuwe slachtoffers voor. De slagersjongen die hij een keer 'moffen' hoorde zeggen. De overbuurvrouw die op een ochtend riep: "het gaat goed, hé?" Plotseling moet ik denken aan de dokter die zijn vrouw vergiftigde en nu levenslang heeft. Wanneer hij daar ook vijftien jaar voor moet zitten, komt ons rechtsgevoel dan niet in opstand! Wat is zijn misdaad vergeleken met hetgeen ik u nu van de monsters vertelde?

Moet hij dan maar vijf jaar zitten? Natuurlijk niet, hij doodde zijn vrouw in koelen bloede om vrij spel te hebben met een ander. Vijf jaar is geen straf voor zo'n misdaad. Ja, maar wat moeten we dan met die handlanger van de S.D., die keer op keer intieme relaties aanknoopte met vrouwen en dan zorgde dat hun echtgenoten in een concentratiekamp werden geliquideerd? Nee, die mannen hadden ook in de ogen van de bezetter niets misdreven. Geen illegalen, geen onderduikers, geen Joden, alleen maar getrouwd met de vrouw die de S.D.'er begeerde. Op zijn beschuldiging, dat zij militante communisten waren, werden zij gearresteerd.

Verzetsstrijders arresteerden overal collaborateurs, hun rol was uitgespeeld


Ach, natuurlijk was dat niet zijn belangrijkste werk. Laat ik het zijn 'hobby' noemen. Hij had waarlijk wel wat anders te doen. Toen zijn buren hem als lucht beschouwden belde hij op een dag aan en zei tegen de zoon: "Piet, je moet eventjes mee." Piet is nooit terug gekomen. Een verzetsman, die hij na een lange jacht te pakken kreeg, mishandelde hij zo, dat diens gezicht onherkenbaar werd verminkt. Een moeder, die in het midden van de nacht van haar bed lichtte, verbood hij een afscheidsbriefje te schrijven voor haar slapende kinderen. Zij hebben hun moeder nooit terug gezien. Die kinderen zijn nu groot. Stel u voor, dat u een van de zoons bent en u komt op een zomerdag dit monster tegen? Wat dan?

Ja, wat doet het twintigjarige meisje, dat als kleuter van drie werd meegenomen door een landwachter en in haar onschuld de schuilplaats van haar ouders verried? Die ouders zijn dood. Wat doen we met de verrader, die zes Engelandvaarders vlak voor hun vertrek voor vierduizend gulden verkocht aan de S.D.? Zij werden alle zes doodgeschoten.

Ja, dat is voor mij het grote probleem waar ik geen oplossing voor weet. U misschine? Er was voor deze ex ter dood veroordeelden geen enkele verzachtende omstandigheid. Zij werden niet vanaf hun jeugd volgegoten met haat, zij groeiden op in het vredelievende democratische Nederland van voor de oorlog. Mag er nu in hun naam een beroep op naastenliefde en vergevingsgezindheid worden gedaan? In het jaar van Eichmann?

We hebben verschrikkelijk lang gepraat over de gecoupeerde paardestaarten. We winden ons weer op als we aan de toto denken. Dat is maar niks in ons landje. Maar noem mij de tram, trein of bus, waar 's morgens de vrijlating van de drieëntwintig ter sprake komt! Hebt u er werkelijk vrede mee? MIsschien hebt u gelijk, maar dan bent u barmhartiger dan ik.








© copyright Sion Soeters 2002-2013









Contact

Credits

Gastenboek

Disclaimer

Home