a
Bombardementen
a
a

  Enkhuizen 15 maart 1945

Het is een mooie lentedag. Menig Enkhuizer wandelt 's middags rond half vier rond de haven en geniet van het zwakke voorjaarszonnetje. De ontberingen van de lange en strenge hongerwinter zijn de mensen niet in de koude kleren gaan zitten. Het definitieve einde van het oorlogsgeweld is in zicht, tot uitgerekend twee jachtbommenwerpers van de RAF het havengebied in vuur en vlam zetten en dood en verderf zaaien.

De stad werd in nauwelijks twee minuten in diepe rouw gedompeld. De twee begrafenisgilden draaiden overuren. De lichamen van 23 onschuldige slachtoffers worden op de dagen na het fatale bombardement aan de aarde toevertrouwd. Het oudste slachtoffer, Klaas Sikke Horjus van de Paktuinen is 68 jaar. Ceesje Planting, Reina Snel en Gerrit Smit zijn net 4 geworden. Ook Reina's moeder, Aaf Snel-Majon komt om. Ze wordt op weg naar familie in de Breedstraat door bomscherven getroffen.

Tot dan heeft Enkhuizen de bezettingsjaren goed doorstaan. Bij een bombardement in oktober 1940 in de omgeving van de Oostertuinstraat en Paktuinen viel "maar" één dode. Ortscommandant Preusz blijkt een redelijk man die de bevolking niet onnodig laat zuchten onder het Duitse juk. Razzia's zijn er pas als Preusz het veld heeft moeten ruimen voor een minder vriendelijk heerschap.

De Paktuinen met op de achtergond de Drommedaris. De Timmerwerkplaats op de werf die het doelwit was van het bombardement (foto: Vereniging Oud Enkhuizen)


Dreiging

De dreiging van een bombardement blijft bestaan. Enkhuizen en zijn haven zijn stategische doelen. De aanwezigheid van boten van de Duitse Wasserschutzpolizei vergroot de kans op een aanval. Dit is voor de familie Postma, die woont aan de Brugstraat en leeft van de baten van een melkzaak reden om te verhuizen naar een tante aan de Klopperstraat. Het aantal patrouille-boten is in het voorjaar van 1945 teruggebracht tot 3. Zij houden een oogje in het zeil op het IJsselmeer, waar met grote regelmaat onderduikers met behulp van vissersschepen weten te ontkomen en waar geregeld bemanningen van neergehaalde geallieerde vliegtuigen worden aangetroffen.

Toch rekent niemand op een bombardement. De fabricage en ombouw van schepen voor de Wehrmacht op de werf is al lang gestopt. De oudere vaklieden maken wonder-kacheltjes, omdat de jongeren in Duitsland tewerk zijn gesteld.

Bommenwerpers

Plotseling zijn op die fraaie lentedag van 15 maart 1945 rond half vier 's middags uit de richting van de Broekerhaven twee bommenwerpers* komen aanvliegen. De mitrailleurs vanaf de Duitse boten nemen de vliegtuigen onder vuur. Het verhindert niet, dat de Engelse vliegtuigen 1700 kilo bommen op de stad laten vallen, die in minuten in lichterlaaie staat. De operatie is binnen 2 minuten afgelopen. Rook stijgt op uit de timmerwerkplaats. De wandeldam voor de woning van de familie van de Graaf aan de Havenweg 10 is veranderd in een metersdiepe krater. Een bom heeft de Dromedaris beschadigd en ook de brug naar de Dijk is vernield.

Een vrouw bekijkt de schade na de inslag van een bom aan de Havenweg. (foto: Vereniging Oud Enkhuizen)


Bij het gezin Kuperus, dat aan de Parklaan woont is op Arie na, iedereen aanwezig. Arie, de grote broer van Hans Kuperus heeft op wonderbaarlijke wijze de Arbeitseinsatz weten te ontlopen en drijft een tabakshandeltje. De volgende dag kwam de politie vertellen, dat Arie in de Brugstraat was getroffen door bomscherven.
De overledenen worden eerst naar café Van Leyen gebracht en van daaruit naar de voormalige Eucheriuskapel, die dan al als gymzaal in gebruik is. De gewonden die niet zelf konden lopen, gaan per handkar naar het Snouck van Loosenziekenhuis aan de Vijzelstraat. De artsen Reitsma en Bekkering geven instructies aan de jongens van het Rode Kruis en de EHBO. Het hospitaal is niet berekend op zoveel gewonden. De gangen liggen vol met slachtoffers.

Spelende kinderen gedood

Het bombardement eist uiteindelijk 23 mensenlevens. Zes kinderen die voor café Planting een fort hadden gebouwd van stapels stenen sneuvelden. In de timmerwerkplaats vinden vier mannen direct de dood. Cees Pruijs, die net even weg was geweest en op de terugweg was werd onder de Dromedaris dodelijk getroffen door rondvliegende bom- scherven. Het personeel was er juist in getraind om bij dreigend gevaar een bomvrije ruimte op te zoeken. Ook enkele wandelaars op de havendam worden verrast en vinden de dood. Albert Nordhorst, de 15 jarige schildwacht voor het huis van Smeding (nu restaurant De Admiraal) komt om het leven. In dit huis waren de Jeugdstorm en HJ ondergebracht. Nel de Graaf-Ooteman (26), wordt in de keuken van haar schoonmoeder aan de Havenweg door een bomscherf aan het hoofd getroffen en overlijdt, terwijl moeder de Graaf zwaar gewond raakt. Arie Kenter (40) wordt in het Slijkwegje bedolven onder stukken muur als hij daar staat te schuilen. Ook hij overleeft het niet. De 70 jarige Gerrit Jordens heeft meer geluk. Hij wandelt tussen de visafslag en de Dromedaris als de bommenwerpers aanvallen. Een bomscherf vliegt dwars door zijn pet en neemt slechts een stuk van zijn hoofdhuid mee. Op de Havendijk wordt Jodens hevig bloedend opgevangen door omwonenden. Orts-commandant Preusz draagt persoonlijk zorg voor voldoende hout om alle slachtoffers fatsoenlijk te kunnen begraven. Op 19 en 20 maart wordt van negen uur 's morgens tot zes uur 's avonds elk uur één dode begraven op de RK en op de algemene begraafplaats. Bijna alle slachtoffers zijn Enkhuizers. Alleen de 15 jarige schildwacht Albert Nordhorst is van Duitse komaf en Johan Koelink die met zijn boot in de haven ligt komt uit Amsterdam. Verder overlijdt ook de 5 jarige Johan Bekkers, die als Amsterdamse hongervluchteling op een adres aan het Slijkwegje woont.

Slachtoffers:

De volledige lijst met 23 slachtoffers van het bombardement.

1. Ceesje Planting (4)
2. Reina Snel (4)
3. Gerrit Smit (4)
4. Johan Bekker (5)
5. Jan Jeltes (7 )
6. Oene Alex Edelenbosch (7)
7. Kees Smith (10)
8. Albert Noordhorst (15)
9. Arie Jan Kuperus (19)
10.Rein Asma (19)
11.Jan Broeksma (19)
12.Siebrecht Broksma (20)
13.Gerrit Smit (22)
14.Nel de Graaf-Ooteman (26)
15.Cees Pruijs (37)
16.Aaf Snel-Majon (37)
17.Arie Kenter (40)
18.Johan Koelink (42)
19.Cornelis Ruijter (43)
20.Harmen Roosendaal (48)
21.Johannes van Koll (48)
22.Jan Reus (55)
23.Klaas Sikke Horjus (68)

De Middenweg rond 1920. Midden op de foto staat Klaas Horjus, die later bij het bombardement op Enkhuizen jammerlijk omkwam. Bron: www.kistemaker.nl


Schade aan 300 panden

De bominslagen veroorzaakten niet alleen veel menselijk leed. Ook de materiële schade was enorm. Vrijwel geen huis in het havengebied had nog pannen op het dak. Alle ramen in het gebied van de Brugstraat, de Havenweg en de Paktuinen waren gesneuveld. Hier en daar waren schoorstenen van het dak geblazen. Deuren waren ontzet, muren ontwricht en interieurs vernield. Het duurde maanden om alles weer enigszins op orde te krijgen. Voor de ramen worden houten schotten getimmerd, die met veel moeite bij elkaar worden verzameld. Het meeste hout is in de winter gebruikt om de kacheltjes brandende te houden. De Dromedaris krijgt tal van inslagen aan de kant van de brug. Deze worden later weggewerkt.

De Drommedaris liep aanzienlijke schade op tijdens het bombardement. (foto: Vereniging Oud Enkhuizen)

Op 15 maart 1945 zijn er 183 gevallen van lichte schade, 96 gevallen van schade worden als middelgroot opgetekend en 13 gevallen worden aangemerkt als zware schade. Twee panden worden totaal vernield en één werd door brand verwoest. De totale schade van het twee minuten durende bombardement wordt geschat op fl.100.000,- terwijl het gemiddelde uurloon destijds fl.1,- was. Overigens vonden alle gedupeerden elders in de stad onderdak.

* Vragen rijzen over het aantal bommenwerpers en de bommenlast die de Engelse vliegtuigen konden meedragen. Drs. Tinschert meent dat 1700 kilo onwaarschijnlijk was en geeft het volgende commentaar: 

1700 kg bommenlast voor twee Spitfires lijkt me aan de hoge kant. Pas in januari of februari (?) waren er met 2nd TAF afspraken gemaakt dat de toestellen van Fighter Command ook vliegvelden op het Continent konden gebruiken. Voor de duidelijkheid: Fighter Command-Spitfires bleven gestationeerd op hun bases in Norfolk, pas vanaf jan/feb 1945 maakten ze hun eerste aanvallen met weinig bommen (en veel brandstof) waarna ze doorvlogen naar de bases op het Continent, waar ze tankten en bommen/munitie herlaadden. Omdat de bases op het Continent dichterbij de doelen lagen konden de Spitfires nu zwaardere bommen meenemen (waaronder een van 454 kg onder de romp) en minder brandstof. Aan het einde van de dag vlogen ze dan weer terug naar Norfolk. Door het tijdstip, het middaguur, en de datum, 15 maart, weet ik dat de twee Spitfires meer bommen konden meenemen dan laten we zeggen in december '44, maar dan is 1700 kg nog wel aan de hoge kant.)

Dhr H. Nauta, deskundig op het gebied van bombardementen op Noord-Nederland schrijft ons:

De aanval werd niet uitgevoerd door 2 Spitfires, maar door 4 van 308 Squadron, ieder bewapend met 1 x 500 lbs bom onder de romp en 2 x 250 lbs bom onder de vleugels. Overigens was 1,000 pond het maximum wat deze versie kon vervoeren. In totaal 4.000 pond hetgeen gelijk staat aan 1.814 kg. Carlo heeft dus bij het rechte eind dat 1.700 kg voor slechts 2 Spitfires aan de (veel te) hoge kant is. Het Duitse afweervuur heeft misschien niet kunnen verhinderen dat de Spitfires hun bommenlast afwierpen, maar één van de Spitfires keerde niet op de thuisbasis terug. Deze moest uiteindelijk een noodlanding maken en het gelukte de piloot om uit handen van de Duitsers te blijven
.








© Sion Soeters 2002 - 2013
Dit artikel is gepubliceerd in het Noord-Hollands Dagblad van 19 maart 2005 en geschreven door Leo Blank.





 Contact

 Credits

Gastenboek

 Disclaimer

 Home