bevrijding, den bosch, ´s-hertogenbosch, wo2, nederland in WO2, tweede wereldoorlog, bombardement rotterdam, kamp vught, kamp amersfoort,
kamp westerbork, ab judell, marinus soeters, ben strik, tweede wereldoorlog in nederland, februaristaking, sion soeters, lkp, lo, verzet in nederland, winkelman,
kamp ommen, kamp erica, jodenvervolging, holocaust, amherst, bevrijding zuid-nederland, holocaust

 

 



                          De bevrijding


                      Bevrijding van ´s-Hertogenbosch
a
a
 
Na de landing van de geallieerden in Normandië, op 6 juni 1944, leek de bevrijding nabij. Maar het optimisme was niet altijd even gerechtvaardigd: niet alle berichten berustten op de waarheid. Het wemelde van de geruchten. Die leidden op dinsdag 5 september 1944 (Dolle Dinsdag) tot een massale vlucht van de Duitsers, dit tot grote blijdschap van de bevolking, die meenden de bevrijders elk moment te kunnen begroeten. Op de protestantse school aan het Brugplein waren die dag dan ook maar tien leerlingen aanwezig. De fabrieken stroomden leeg en de winkels bleven dicht. De Bossche journalist beschreef de vlucht van de Duitsers in zijn dagboek: "De Duitsche drankvoorraad in de Mariënburg wordt in allerijl geliquideerd. elke mof kan daar naar hartelust cognac wegsleepen; enkele zeulen met volle kisten!" 

Toen ze weg waren kwamen de Bosschenaren de Mariënburg plunderen. Zij namen alles mee wat er nog overgebleven was, zoals radio's, dekens, levensmiddelen, sigaren en cognac. De Duitsers bliezen alles op en verbrandden wat voor de geallieerden van belang kon zijn. De zware kanllen van de ontploffende werkplaatsen van de Luftwaffe in de Veemarkthallen werden in de hele stad gehoord. Boven de gebouwen hingen zware rookwolken. Maar op 8 september 1944 'keeren de moffen weer'.

Rookwolken door ontploffingen in het Bossche Veemarktcomplex, waar de werkplaats van de Luftwaffe zich bevond, door de Duitsers opgeblazen op Dolle Dinsdag (5 sept. 1944).


De bevolking werd gesommeerd de terug gestolen spullen uit het Wehrmachtdepot opnieuw in te leveren. 'Zoo niet dan zullen wij de zwaarste maatregelen nemen'. Maar het gevoel van vrijheid bleef onderhuids bestaan.

Zaterdag 16 september werd het spoorwegemplacement door een groot aantal jacht-vliegtuigen beschoten. De volgende dag werden deze aanvallen voortgezet. Maar die zondag, 17 september gebeurde er veel meer. Gewaarschuwd door het gebrom van vliegtuigen zag de bevolking een onafzienbare stroom vliegtuigen overkomen, richting het noordoosten. Een groot aantal vliegtuigen trok andere vliegtuigen voort. Gliders, die gemakkelijk konden landen. De hele dag bleven vliegtuigen overkomen. Deze gigantische luchtvloot vervoerde manschappen en materieel om bruggehoofen te vormen voor een snelle doorstoot van geallieerde troepen van Eindhoven naar Arnhem. De bevolking van 's-Hertogenbosch begroetten de vliegtuigen vanaf de grond, maar ook vanaf daken van gebouwen. Intussen werd de commandant van de Duitse troepen, overste Dewald in 's-Hertogenbosch opgedragen alle troepen in gereedheid te brengen. De stad moest tot het uiterste worden verdedigd tegen de troepen die in de omgeving van Heeswijk waren geland.

Vliegtuigen met gliders onderweg naar de dropzone t.b.v. Market Garden.

Tegen alle verwachtingen in duurde het nog meer dan een maand voordat de inwoners van 's-Hertogenbosch de bevrijders te zien kregen. Op 22 okotober 1944 werd vanuit Oss de aanval ingezet door de 53e Welsh Division. De volgende dag was deze al in Rosmalen. De nacht daarop vond de slag om Hintham plaats. Onopgemerkt slaagde een eenheid erin via de spoorweg bij de Orthenseweg te komen om onverwacht de brug over de Dieze op te veroveren, voordat deze door de Duitsers kon worden opgeblazen. Deze bewuste tactiek mislukte, doordat één voor één werden de bruggen over de Dieze en de Zuid-Willemsvaart opgeblazen en de kleine groep die een bruggehoofd had gevormd op de zuidelijke Diezeoever hierdoor geheel werd geïsoleerd. Zij moesten zich overgeven. De commandant van de Welsh Division restte nog slechts de sluisdeuren van Sluis 0.

Vanaf de hoek van de Oostwal werden vlammenwerpers ingezet. Die joegen de Duitsers uit de huizen aan de overkant en legden tegelijk een enorm rookgordijn aan, waardoor het mogelijk werd ongezien de overkant te bereiken en 'het Stortje' te bezetten. Vanuit het bruggehoofd op de Hekellaan werd de volgende dag de binnenstad tot aan de Dommel bevrijd.

 

Bewoners van ´het Zand´ leefden in grote spanning. Café restaurant Fizaan gevestigd op de hoek Brugstraat-Havensingel werd bij mortierbeschietingen zwaar beschadigd.

 

Door de vele beschietingen van het station verlieten veel bewoners van 'het Zand' hun woningen om elders een veilig heenkomen te zoeken.


Overal werden grote verwoestingen aangericht, maar de strijd om 'het Zand' was het felst, omdat hier de terugtrekkende Duitse troepen zich hier hadden verzameld. Een groot aantal bewoners vluchtten de polder in, richting Deuteren. Anderen stonden doodsangsten uit in de schuilkelders. Tal van gebouwen, w.o het station stond in lichterlaaien.

 

Oprukkende geallieerden troepen bereiken de Hinthamerstraat op 25 oktober 1944.

Van Sluis 0 ging het uiterst moeizaam richting de Markt.


Jos Verstraeten, die in zijn huis aan de Citadlellaan even een kam door zijn haar trok, keek in de kapotte spiegel. "Ben ik dat? Ik ken mezelf niet meer terug, zie er tien jaar ouder uit.... Maar ik leef nog! Aan de zijde van het station wordt al vroeg gevochten. De hele binnenstad is nu gezuiverd. Over de vernielde bruggen klauteren menschen, die dagenlang in de stad zaten opgesloten en nu naar huis willen. Ik vraag hen hoe het in de binnenstad is en ze vertellen dat de schade nogal meevalt. De Sint Jan is onbeschadigd!"

 

Een uitgeschakelde tank bij het stationspostkantoor op de Boschveldweg.

De schade viel achteraf niet mee! De strijd kostte 236 burgers het leven, meer dan 400 Bosschenaren werden gewond, van wie 125 zeer ernstig. Ruim 700 gebouwen en huizen werden vernield en 10.000 panden liepen lichte schade op.

's-Hertogenbosch was weliswaar vrij, maar de oorlog was nog niet voorbij. Boven de rivieren duurde de bezetting nog een hongerwinter lang voort. 's-Hertogenbosch werd vanaf de overkant van de Maas nagenoeg dagelijks beschoten. De Luchtbeschermingsdienst telde tussen half december 1944 en eind maart 1945 bijna 2.000 V1's die over de stad kwamen. De angstaanjagende raketten met zoemende motoren veroorzaakten telkens opnieuw een panische schrik. Als de motoren leken te haperen ging er menig schietgebedje omhoog: "Ons lief Vrouwke, geef hem nog een douwke" en omdat iedereen toch zijn eigen hachje het belangrijkst vond kwam daar vlak achteraan: "Geef hem nog een zucht, dat ie valt in Vught"

 

Bij de herdenking van de bevrijding van 's-Hertogenbosch verscheen o.a. deze prent.


Op 22 december 1944 stortte zo'n V1 neer in de Antonius van Alphenstraat op de Vliert. Negentien burgers verloren het leven en twaalf raakten gewond. Twintig huizen werden verwoest en dertig zwaar beschadigd. Ook op 20 maart 1945, de dag dat Koningin Wilhelmina een bezoek bracht aan de stad, vielen weer enkele granaten op de stad. Weer drie doden!

Langzaam kwam het gewone leven weer op gang. Op 4 november werd de drinkwaterverbinding met Nuland weer hersteld. Ook was er, al was het maar een paar uur per dag, weer stroom. Het gas zou, net als de radioverbindingen pas eind februari 1945 worden hersteld. In het kader van de actie "Zuid helpt Noord" kwamen in mei vele voedseltransporten vanuit 's-Hertogenbosch op gang. De firma de Gruyter speelde hierbij een belangrijke rol.

Bij de uitbundige viering van de bevrijding stond één gedachte centraal: Nooit meer oorlog!




© Sion Soeters 2002 - 2013

Bron: Den Bosch - Als de dag van gisteren deel 7


 




     Contact

     Credits

    Gastenboek

     Disclaimer

     Home